İzmir’deki ekoloji örgütleri, Aliağa’da faaliyet gösteren Gemi Geri Dönüşüm Tesisleri’nin Avrupa Birliği (AB) sertifikalarının iptal edilmesi gerektiğini belirterek, konuya ilişkin bir açıklama yaptı. TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi’nde düzenlenen toplantıda konuşan Selma Akdoğan, tesislerin AB Gemi Geri Dönüşüm Tüzüğü’ne uygun çalışmadığını vurguladı. Akdoğan, ekoloji örgütleri adına Avrupa Komisyonu’na iletilen sertifika iptali talebinin yer aldığı mektubu kamuoyuyla paylaştı.
Mektubun tam metni şöyle:
“Avrupa Komisyonu’na Açık Mektup:
İŞLEM TALEBİ :Aliağa’daki Gemi Geri Dönüşüm Tesislerinin AB Sertifikalarını Derhal İptal Edin
Sayın Komisyon Üyesi Jessika ROSWALL,
Avrupa Komisyonunu, Avrupa Gemi Geri Dönüşüm Tüzüğünün 23. Maddesi uyarınca, Aliağa’daki gemi geri
dönüşüm tesislerinin AB onayını iptal etmeye çağırıyoruz. Bu talebimiz sektör, mevcut AB ve çevre mevzuatına,
işçi sağlığı ve güvenliği standartlarına ve işçi haklarıyla uyumlu hale gelene kadar geçerlidir.
Aliağa’daki gemi geri dönüşüm sektörü, AB tarafından onaylanan tesisler de dahil olmak üzere, çevre koruma
ve işçi sağlığı ve güvenliği standartlarını karşılamamaktadır. Ancak AB bayraklı gemilerin yarısından fazlası
Türkiye’de sökülmektedir. Aliağa’daki 22 gemi geri dönüşüm tesisinden 11’i AB onaylıdır. Ayrıca, beş tesis onay başvurusunda bulunmuştur.
Avrupa Komisyonu, bir AB ülkesinde asla kabul edilmeyecek uygulamaları Aliağa’da onaylamıştır. AB içinde
yasak olanın başka bir yerde kabul edilmesi utanç verici bir çifte standarttır. Tehlikeli atık yönetimi, güvensiz
çalışma koşulları ve sektörün yönetimiyle ilgili ihlaller yıllardır sabittir. Özellikle, Türkiye’deki gemi geri dönüşüm sektörünün AB Gemi Geri Dönüşüm Tüzüğüne uyumsuzluğu ile ilgili aşağıdaki sorunları vurgulamak istiyoruz.
● Tesisler hukuka aykırı bir şekilde Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçlerinden muaf
tutulmaktadır. Bu konuda ilgili taraflarca yapılan başvuru halen Anayasa Mahkemesi tarafından
incelenmektedir.1
● Çevre ve iş mevzuatının uygulanması ve sektörün denetlenmesi son derece yetersizdir. Bu kapsamda
ilgili taraflar ayrıca suç duyurusunda bulunmuştur. Sunulan deliller büyük ölçüde AB Denetim
Raporlarına dayanmaktadır. 2
● Yakın zamanda, gemi geri dönüşüm sektöründen kaynaklı 15.000 ton tehlikeli atığın yasadışı şekilde
döküldüğü ortaya çıkmıştır.3
● Gemiler, hiçbir AB devletinde uygulanmayan ve uygulanmasına izin verilmeyen baştankara yöntemiyle
sökülmektedir. Bu yöntem yalnızca kıyı ekosistemini değil, gıda güvenliğini ve halk sağlığını da yok
etmektedir.
● TÜBİTAK ve Ege Üniversitesi tarafından yürütülen bir çalışma, bölgedeki hava, su ve topraktaki ağır metal
seviyelerinin gemi geri dönüşüm faaliyetleri nedeniyle sınır değerleri büyük ölçüde aştığını ortaya
koymuştur.
● Türkiye’de bir meslek hastalıkları izleme sistemi yoktur. Verilerin gerçeği yansıtmadığı düşünülmektedir.
Buna rağmen, son dönemlerde AB onaylı tesislerde çalışan işçilerde meslek hastalıkları saptanmıştır.
● AB denetim raporlarında atık yönetimi, asbestin raporlanması ve sızıntıların önlenmesi tedbirleri de dahil
olmak üzere çok sayıda ihlal belgelenmiştir. Bu ihlaller, tekrar tekrar tespit edilmesine rağmen devam
1 Anayasa Mahkemesi, Başvuru numarası: 2025/38719
2 Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığı, dosya numarası: 2025/4151
3 “Basına ve kamuoyuna” https://www.aliaga.bel.tr/haber/basina-ve-kamuoyuna-duyuru/1502
etmektedir. Dahası, AB denetimleri atık su sistemlerini, drenaj kapasitelerini veya söküm sırasında oluşan
döküntülerin kontrolünü sağlayacak süreçleri incelememiştir.
AB sertifikaları, AB Gemi Geri Dönüşüm Tüzüğüne uymayan Aliağa’daki tesisleri meşrulaştırmaktadır. Bu,
devam eden ihlallere rağmen, devletler de dahil olmak üzere, gemi sahiplerinin gemilerini Aliağa’ya
göndermesini mümkün kılmaktadır.
Dahası, Avrupa Komisyonu’nun Hindistan’daki kumsal söküm yöntemiyle çalışan tesislerden gelen başvuruları
değerlendirmesi büyük bir endişe kaynağıdır. Kumsalda söküm, gemi sökümünün en vahşi ve yıkıcı yöntemidir.
AB’de ne baştankara ne de kumsalda söküm yöntemi kabul edilmemektedir. Çünkü bu yöntemler
kontaminasyonun önlenmesini imkansız kılmakta ve çevreye telafisi mümkün olmayan zararlar vermektedir.
Çifte standartlara karşıyız ve Avrupa Komisyonunu AB’de yasak olan uygulamalarla Aliağa ve Hindistan’ı
meşrulaştırmamaya çağırıyoruz.
Avrupa Komisyonu’na Taleplerimiz:
● Aliağa’daki tesisler için tüm AB onaylarını derhal iptal edin.
● AB Gemi Geri Dönüşüm Tüzüğü kapsamındaki onay prosedürlerini gözden geçirin ve güncelleyin.
Standartları, kuru havuz gibi endüstriyel platformlar kullanılarak tam koruma sağlayan yöntemleri
kabul edecek şekilde yükseltin.
● Türkiye’deki yetkililerle ve sivil toplumla iş birliği yaparak, sızıntıların tam kontrolünü sağlayacak
altyapı yatırımları da dahil olmak üzere, güvenli, sağlıklı ve çevreye zarar vermeyen gemi geri dönüşüm
uygulamalarının hayata geçirilmesini sağlayın.
Kıyı ekosistemlerinin benzersiz ve yeri doldurulamaz olduğunu vurguluyoruz. Kirliliğin sınırı yoktur ve insan
hakları evrenseldir. Hepimizin zararları önleme konusunda ortak bir sorumluluğu vardır. AB, Türkiye’deki
mevcut gemi geri dönüşüm uygulamalarını meşrulaştırarak, belgelenmiş ihlallere gözlerini yumuyor, toksik
mirasını yönetemeyen bölgelere aktarıyor ve gemi geri dönüşüm sektörünü gerçek anlamda sürdürülebilir
uygulamalara dönüştürme rolünü yok sayıyor. Avrupa Komisyonu’na destek sağlamaya hazır olduğumuzu teyit ediyor ve gerekli adımları daha ayrıntılı görüşmek için bir toplantı talep ediyoruz.
Av. Arif Ali Cangı
EGEÇEP’i temsilen
İmzacı Kuruluşlar:
Av. Çisem Aylanç
İzmir Barosuna
bağlı Avukat
Av. Hülya Yıldırım
Türk Tabipleri
Birliğini temsilen
Depo, Liman, Tersane ve Deniz İşçileri Sendikası (DGD-SEN)
Ege Çevre ve Kültür Platformu (EGEÇEP)
Ege İşçi Birliği
Av. İpek Sarıca
EGEÇEP’i temsilen
Ege Kent Konseyleri Birliği
Foça Çevre Platformu (FOÇEP)
Foça Tarih ve Doğa Talanına Hayır Platformu
Gemi Yapımı ve Deniz Taşımacılığı, Ardiye, Depo ve Antrepoculuk İşçileri Sendikası (LİMTERİŞ)
Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER)
İbrahim Doğangül – Aliağa Belediyesi Meclis Üyesi
İzmir Kent Konseyi
İzmir Tabip Odası
Izmir Yaşam Alanları
Konak Kent Konseyi
Polen Ekoloji Kolektifi
TMMOB İzmir İl Koordinasyon Kurulu – İzmir’deki 23 odayı temsilen (4)
Türk Tabipleri Birliği
Türk Toraks Derneği
Destekleyenler:
Avrupa Çevre Bürosu – European Environmental Bureau: EEB, çevre alanında faaliyet gösteren Avrupa’daki
en büyük sivil toplum örgütleri ağıdır. Şu anda 41 ülkede 190’dan fazla üye kuruluşu bulunmaktadır; bu
ağdaki kuruluşların sayısı giderek artmakta olup, yaklaşık 30 milyon bireysel üye ve destekçiyi temsil
etmektedir. Tüm kuruluşların listesine burdan ulaşılabilir: https://eeb.org/who-we-are/our-members/
STK Gemi Söküm Platformu – NGO Shipbreaking Platform: Kullanım ömrü sona ermiş gemilerin dünya
çapında güvenli ve çevre açısından uygun şekilde geri dönüştürülmesini teşvik etmek için çalışan çevre,
insan ve işçi hakları örgütlerinden oluşan küresel bir koalisyondur. 17 üye kuruluşuyla birlikte, gemi geri
dönüşümü konusunda AB ve BM düzeyinde çalışan sivil toplum ve savunuculuk grubu olarak tanınmaktadır.
(4) Bilgisayar Mühendisleri Odası İzmir İl Temsilciliği; Çevre Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; Elektrik Mühendisleri Odası İzmir
Şubesi; Gemi Makineleri İşletme Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; Gemi Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; Gıda Mühendisleri
Odası İzmir Şubesi; Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; İçmimarlar Odası İzmir Şubesi
İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; Jeofizik Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; Jeoloji Mühendisleri Odası İzmir Şubesi;
Kimya Mühendisleri Odası Ege Bölge Şubesi; Maden Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; Makina Mühendisleri Odası İzmir
Şubesi; Metalurji ve Malzeme Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; Meteoroloji Mühendisleri Odası İzmir İl Temsilciliği; Mimarlar
Odası İzmir Şubesi; Orman Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; Peyzaj Mimarları Odası İzmir Şubesi
Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi; Tekstil Mühendisleri Odası İzmir Şubesi; Ziraat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi
