İzmir’in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen patlama ve ardından çıkan yangın, işçi sınıfına bir kez daha ağır bir bedel ödetti. Okuduğumuz haberlere göre kazan değişimi sırasında tavan vincin düşmesi ve malzemelerin ark ocağına çarpması sonucu meydana gelen patlamada, ilk bilgilere göre 16 işçi yaşamını yitirdi, 2’si ağır olmak üzere 13 işçi yaralandı. Olay karşısında duyduğumuz derin üzüntü ve bir o kadar öfkeyle yaşamını yitiren işçilerin ailelerine sabır, başsağlığı, yaralılara acil şifalar diliyoruz.
HABAŞ’ta yaşananlar münferit bir iş kazası değildir. Aynı fabrikada son üç hafta içinde üçüncü iş cinayeti yaşanmıştır. 5 Kasım’da taşeron işçi 20 yaşındaki Eyüp Eğinli, hava basılan iş makinesi lastiğinin patlaması sonucu; 21 Ekim’de ise taşeron Akyaka firmasında çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan, yaklaşık sekiz metre yükseklikten düşerek yaşamını yitirmiştir. Son on yılda HABAŞ’ta yaşamını yitiren işçi sayısının 11 olduğu belirtilmektedir. Bu tablo, işçi sağlığı ve iş güvenliğinin sistematik biçimde ihmal edildiğini açıkça göstermektedir.
Her iş cinayetinin ardından karşımıza aynı açıklamalar çıkarılıyor: “Kader”, “kaza”, “fıtrat”… Oysa iş cinayetleri kader değildir. Gerekli önlemler alınsaydı, bakım ve denetimler zamanında yapılsaydı, işçilerin yaşamı üretim ve kâr hesaplarının önüne konulsaydı bu ölümler yaşanmayabilirdi. İş cinayetleri, çoğu zaman önceden bilinen tehlikelerin görmezden gelinmesinin
üretim maliyetini düşürme, sermayeyi ve karı büyütme hırsı ve sorumluların görevlerini yerine getirmemesinin sonucudur.
HABAŞ’ta işçilerin yıllardır dile getirdiği iddialar da bu açıdan son derece önemlidir. Üretim aksamasın diye bakım ve onarımların ertelendiği, arızaların geçici yöntemlerle giderildiği, eski ve güvenli olmayan ekipmanlarla çalışmanın sürdürüldüğü belirtilmektedir. Taşeronlaştırmai iş güvenliği koşullarını oluşturmaksızın çalışma k zorunda bırakılma, işçileri hem ekonomik hem de fiziksel açıdan zorda bırakmaktadır. İşçiler, işlerini kaybetme korkusuyla çalışma koşullarına itiraz etmekte zorlanırken patronların kârı ve üretimin devamlılığı öncelikli tutulmaktadır.
Nitekim HABAŞ’ın kendi yayımladığı 2025 Sürdürülebilirlik Raporu’nda yer alan veriler de dikkat çekicidir. Rapora göre kayıp günlü iş kazaları bir yılda yaklaşık yüzde 56, taşeron işçilerde ise yüzde 118 artmıştır. Şirketin kendisi de sıkışma, aşırı sıcakla temas ve düşmeyi ağır yaralanmalara yol açabilecek tehlikeler arasında saymaktadır. Bu veriler karşısında iş güvenliği konusunda hangi önlemlerin alındığı ve neden sonuç alınamadığı açıklanmalıdır.
Yaşananların temelinde, emeğin sömürülmesine dayanan üretim düzeni bulunmaktadır. Sermayenin temel amacı üretim maliyetlerini düşürmek, sermayesini büyütmetir. İşçi sınıfının temel talebi ise emeğinin karşılığını almak, insanca, güvenli koşullarda çalışmak ve yaşamını güven içinde sürdürmektir. Bu iki sınıfın çıkarları arasındaki çelişki, sistemin yapısından kaynaklanmaktadır. Patron açısından üretimin durması bir maliyet, iş güvenliği için kaynak ayırmak bir gider olarak görülebilir. İşçi açısından ise ertelenen bakım, eksik güvenlik önlemi ve denetimsiz çalışma doğrudan ölüm kalım meselesidir.
Bu nedenle iş cinayetlerini yalnızca teknik arızalarla, kişisel hatalarla veya münferit ihmallerle açıklamak mümkün değildir. İşçinin yaşam hakkını sermayenin kâr hırsına tabi kılan bu düzen değişmedikçe benzer cinayet gibi ölümler, acılar yaşanmaya devam edecektir. İşçi sağlığı ve güvenliği patronların insafına bırakılamaz. İşçilerin örgütlenme, söz ve karar sahibi olma, güvenli olmayan koşullarda çalışmayı reddetme ve üretimi durdurma hakları güvence altına alınmalıdır. Gerçek denetim, işçilerin katılımıyla kayıt altına alınmalı ve bağımsız mekanizmalarla sağlanmalıdır.
Buradan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na ve ilgili kamu kurumlarına soruyoruz: HABAŞ’ta bugüne kadar kaç denetim yapılmıştır? Önceki iş cinayetlerinin ardından hangi önlemler alınmıştır? Bakım, onarım ve ekipman güvenliğiyle ilgili iddialar neden giderilmemiştir? Aynı fabrikada art arda iş cinayetleri yaşanırken denetim görevini yerine getirmeyen kamu kurumlarının sorumluluğu nedir?
HABAŞ yönetimi, ana işveren, taşeron şirketler ve iş güvenliğinden sorumlu yetkililer hakkında etkili ve şeffaf soruşturma yürütülmelidir. Denetim görevini ihmal eden kamu görevlilerinin sorumluluğu da araştırılmalıdır. Soruşturma, bakım kayıtları, risk değerlendirmeleri, çalışma koşulları ve daha önce yaşanan iş cinayetleriyle birlikte bütün yönleriyle ele alınmalı, hiçbir sorumlunun korunmasına izin verilmemelidir.
İş cinayetleri önlenebilir, sorumluları bellidir. İşçilerin yaşamı patronların kârından, üretim hedeflerinden ve şirket bilançolarından daha değerlidir. HABAŞ’ta yaşanan iş cinayetinin hesabı sorulsun!
Bu mücadele yalnızca HABAŞ işçilerinin değil, bütün işçi sınıfının mücadelesidir. Sermayenin kâr hırsına karşı emeğin, dayanışmanın ve örgütlü mücadelenin yanında olmaya devam edeceğiz.
İŞ CİNAYETLERİ SON BULSUN!
İmece-Der
