![\"\"](\"https:\/\/www.imece-der.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Afi\u015f-S\u00d6YLE\u015e\u0130.jpg\")
<\/a><\/p>\n\u0130mece Dostluk Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi\u2019nde 21 \u015eubat Cumartesi g\u00fcn\u00fc d\u00fczenlenen \u201cTango ile Govend: Naz\u0131m Hikmet ile Cegerxwin\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6yle\u015fimizin anlat\u0131c\u0131s\u0131 ve konu\u011fu, Tango ile Govend \/ Naz\u0131m ile Cegerxwin kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Hayri K. Yetik oldu. S\u00f6yle\u015fiye ge\u00e7meden \u00f6nce derne\u011fimiz ad\u0131na G\u00fcnseli Kaya s\u00f6z ald\u0131; konuk yazar\u0131m\u0131za ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lara te\u015fekk\u00fcr etti. Etkinli\u011fin 21 \u015eubat\u2019a denk gelmesi nedeniyle D\u00fcnya Anadilleri G\u00fcn\u00fc\u2019n\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fclke a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemine de\u011findi. Anadilde konu\u015fabilme, \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 ve t\u00fcrk\u00fclerini dinleyip s\u00f6yleyebilme u\u011fruna can verenleri, s\u00fcrg\u00fcne gitmek zorunda kalanlar\u0131, i\u015fkence g\u00f6renleri ve ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirenleri hat\u0131rlatarak; anadilin kimlik, ya\u015fam ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn korunmas\u0131 ile s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 de\u011fere vurgu yapt\u0131 ve s\u00f6z\u00fc yazar\u0131m\u0131za b\u0131rakt\u0131. (*)<\/p>\n
\u201cEvet dostlar,\u201d diye ba\u015flad\u0131 konu\u015fmas\u0131na: \u201cBiraz \u00f6nce s\u00f6yle\u015fimizin ba\u015flang\u0131c\u0131nda G\u00fcnseli, tan\u0131\u015fmam\u0131zla ilgili bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131. San\u0131r\u0131m 25 y\u0131l kadar \u00f6nceydi. Kemeralt\u0131\u2019na gelmi\u015ftim; o zaman Turgutlu\u2019da \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Giri\u015fte bir grubun bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Konu\u015fmalar bana tan\u0131d\u0131k geldi, \u2018Bunlar bizimkiler,\u2019 dedim. D\u00f6n\u00fcp bakt\u0131m, k\u00fc\u00e7\u00fck bir grup. G\u00f6nl\u00fcm raz\u0131 olmad\u0131; \u2018Bir ki\u015fi bir ki\u015fidir,\u2019 dedim ve gidip yanlar\u0131nda durdum. Bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131ndan sonra G\u00fcnseli d\u00f6n\u00fcp \u2018Sizi tan\u0131yal\u0131m, siz kimsiniz?\u2019 diye sordu. Ben de Turgutlu\u2019da \u00f6\u011fretmen oldu\u011fumu, konunun beni ilgilendirdi\u011fi i\u00e7in geldi\u011fimi s\u00f6yledim. \u2018Memnun oldum,\u2019 dedi. B\u00f6ylece tan\u0131\u015fm\u0131\u015f olduk.\u201d<\/p>\n
\u201cG\u00fcnseli benim ya\u015fayan kahramanlar\u0131mdan biridir. Bu kahramanlar roman kahraman\u0131 de\u011fil; roman\u0131 yaz\u0131lmas\u0131 gereken kahramanlard\u0131r. D\u00fcn yine bir vesileyle bir araya geldik. Bir di\u011fer ya\u015fayan kahraman\u0131m da Can Atalay. Onunla ilgili bir belgesel izledim; bana biraz G\u00fcnseli\u2019yi de hat\u0131rlatt\u0131. Bu insanlar bana kendimi iyi hissettiriyor. \u0130nsan zaman zaman mutsuz ve umutsuz olabilir; i\u015fte b\u00f6yle kahramanlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca umut ve inan\u00e7 tazeleniyor. O y\u00fczden mutluyum ve kendisine te\u015fekk\u00fcr ediyorum.\u201d<\/p>\n
\u201cB\u00f6yle zamanlarda ne diyece\u011fimi bilemem ama san\u0131yorum Hayri arkada\u015f se\u00e7ici bir alg\u0131ya ve haf\u0131zaya sahip; onun ya\u015fayan kahramanlar\u0131 m\u00fccadelenin s\u0131ra neferleri. Te\u015fekk\u00fcr ederim, enerji yeniledim.\u201d<\/p>\n
\u201cDostlar, Cegerxw\u00een\u2019den ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k. Cegerxw\u00een, \u015eeyh Said \u0130syan\u0131 \u00f6ncesinde milli duygular kazanmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve bu u\u011furda \u00e7al\u0131\u015fmalara y\u00f6nelmi\u015ftir. \u015eiirleri de \u0130slami temalardan milli temalara kaym\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te K\u00fcrtlerin m\u00fccadelesinde \u00f6nemli bir yeri olan Hoybun \u00f6rg\u00fct\u00fcyle ili\u015fki kurmu\u015f, Hawar Dergisi\u2019nin yaz\u0131 kadrosuna girmi\u015ftir. Orada K\u00fcrt dili, grameri ve \u015fiir \u00fczerine yaz\u0131lar yazmaya ba\u015flam\u0131\u015f; ayn\u0131 zamanda \u00f6\u011fretmenlik yapm\u0131\u015ft\u0131r. Devlet olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu \u00e7al\u0131\u015fmalar ancak birebir e\u011fitim yoluyla, k\u0131rsalda, k\u00f6ylerde ve mahalle mektebi benzeri ortamlarda y\u00fcr\u00fct\u00fclebilmi\u015ftir; \u00e7\u00fcnk\u00fc dernekler bile yasakt\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u201cHawar Dergisi, K\u00fcrt \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinde \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131d\u0131r; modern anlamda edebiyat\u0131n ve dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir yay\u0131n organ\u0131d\u0131r. Cegerxw\u00een de modern edebiyat yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 burada \u00f6\u011frenir. 1946\u2019da Suriye Kom\u00fcnistleriyle tan\u0131\u015f\u0131r ve Suriye Kom\u00fcnist Partisi\u2019ne \u00fcye olur. Bu \u00fcyeli\u011fi 11\u201312 y\u0131l s\u00fcrer. 1958\u2019de ayr\u0131l\u0131r. Ayr\u0131lma nedeni, e\u011fitimlerin K\u00fcrt\u00e7e yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve partinin K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131nlar \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131 \u00f6nermesidir; \u00f6nerileri kabul edilmeyince ayr\u0131l\u0131r. Ancak kom\u00fcnizmden kopmaz; \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar sosyalizme ba\u011fl\u0131 kal\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u201cBiyografisini b\u00f6yle \u00f6zetledikten sonra \u015fiirlerine gelirsek: Naz\u0131m Hikmet bu anlamda \u00e7ok ileri bir \u015fairdir. \u015eiir tekni\u011fi ve estetik a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece ileridedir. Cumhuriyetle birlikte edebiyat yeniden kurgulan\u0131r; ge\u00e7mi\u015ften kopmak i\u00e7in en \u00f6nemli alanlardan biri edebiyatt\u0131r. Cumhuriyet kendi edebiyat\u0131n\u0131 kurmak ister. Naz\u0131m\u2019a bu kadar eziyet edilmesinin nedenlerinden biri de budur; \u00e7\u00fcnk\u00fc o bu resmi edebiyat politikas\u0131na alet olmak istemez.\u201d<\/p>\n
\u201cZiya G\u00f6kalp ve Yahya Kemal\u2019in kurucu \u00f6zneler oldu\u011fu bir edebiyat anlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131r. Yahya Kemal tarihi Malazgirt\u2019ten ba\u015flatmak isterken Ziya G\u00f6kalp Orta Asya\u2019dan ba\u015flatmak ister; bask\u0131n olan g\u00f6r\u00fc\u015f G\u00f6kalp\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 olur. Bu edebiyat anlay\u0131\u015f\u0131 uzun s\u00fcre etkili olur, hatta sosyalistleri bile etkiler. Bu nedenle bu anlay\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirilmesi, Marksist esteti\u011fin kendini ortaya koymas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.\u201d<\/p>\n
\u201cNaz\u0131m Hikmet hayat\u0131 boyunca bask\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Deniz Harp Okulu \u00f6\u011frencisinin onu ziyaret etmek istemesi \u00fczerine \u015f\u00fcpheye kap\u0131l\u0131p polisi aramas\u0131 ve tutuklanmas\u0131 bunun \u00f6rneklerinden biridir. Sonu\u00e7ta insand\u0131r; korkular\u0131 da vard\u0131r ama direngenli\u011fi de vard\u0131r. Bir\u00e7ok yazara zorla \u00f6vg\u00fc metinleri yazd\u0131r\u0131l\u0131rken ona yazd\u0131r\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Kuvayi Milliye Destan\u0131\u2019n\u0131 yazmas\u0131 farkl\u0131 tart\u0131\u015fmalara konu olmu\u015ftur; ancak destan\u0131n ad\u0131 bile niyetini g\u00f6sterir: Kuvayi Milliye, yani halk hareketi.\u201d<\/p>\n
\u201c1960\u2019larda Memleketimden \u0130nsan Manzaralar\u0131 bas\u0131l\u0131rken baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131l\u0131r; \u00f6rne\u011fin \u2018K\u00fcrt\u2019 ifadesi \u2018T\u00fcrk\u2019 yap\u0131l\u0131r. Naz\u0131m\u2019\u0131n amac\u0131 halk hareketini anlatmakt\u0131r. Destanda Mustafa Kemal\u2019e g\u00f6ndermeler vard\u0131r ama a\u00e7\u0131k \u00f6vg\u00fc yoktur; destan\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc halk\u0131 anlat\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u201cNaz\u0131m Hikmet hayat\u0131 boyunca eme\u011fiyle ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r; hapiste bile \u00e7eviri yaparak ge\u00e7imini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Aristokrat bir aileden gelmesine ra\u011fmen sosyalizme ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin 1940\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131 pek \u00e7ok ayd\u0131n i\u00e7in bask\u0131 d\u00f6nemidir; kimisi \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, kimisi s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n
\u201cKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 anlat\u0131rken halk\u0131n rol\u00fcn\u00fc vurgular. Ona g\u00f6re bu m\u00fccadele yaln\u0131z \u00f6nderlerin de\u011fil, halk\u0131n m\u00fccadelesidir. Farkl\u0131 etnik gruplar ve siyasi \u00e7evreler bu m\u00fccadeleye kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak sonradan baz\u0131 anlat\u0131mlar de\u011fi\u015ftirilmi\u015f; \u00f6rne\u011fin K\u00fcrt milisler T\u00fcrk g\u00f6sterilmi\u015f, destan\u0131n ad\u0131 \u2018Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 Destan\u0131\u2019 olarak an\u0131lmak istenmi\u015ftir. Ele\u015ftiri bu noktadad\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u201cAra\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n nesnel olmas\u0131 gerekir. Bug\u00fcn do\u011fru g\u00f6r\u00fcnen yar\u0131n yanl\u0131\u015f olabilir; yeni bir belge ya da farkl\u0131 bir ger\u00e7eklik ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bu nedenle ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yeni ve do\u011fru olan\u0131 yazabilmeli, gerekirse kendini ve yazd\u0131klar\u0131n\u0131 yeniden d\u00fczenleyebilmelidir. Bu y\u00fczden ideolojiyi ara\u015ft\u0131rman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tutmak gerekir.\u201d<\/p>\n
\u201cBir\u00e7ok nedenle Naz\u0131m Hikmet ele\u015ftirilir. \u2018Ba\u015fka \u015fairler de K\u00fcrtlerden bahsetmemi\u015f; neden Naz\u0131m ele\u015ftiriliyor?\u2019 denildi\u011finde \u015fu yan\u0131t verilir: \u00c7\u00fcnk\u00fc Naz\u0131m Hikmet, Naz\u0131m Hikmet\u2019tir; ondan beklentiler y\u00fcksektir. O yaln\u0131zca \u015fair de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kuramc\u0131, \u00f6\u011fretici ve siyasal yazard\u0131r. \u2018Milli Grup\u2019 ve \u2018Alman Fa\u015fizmi\u2019 gibi metinler yazm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye sosyalist hareketi \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck etkisi vard\u0131r; bir\u00e7ok ki\u015fi gibi benim de sosyalist ser\u00fcvenim onun \u015fiirleriyle ba\u015flad\u0131.\u201d<\/p>\n
\u201cBu kadar siyasal etkisi olan bir \u015fairin K\u00fcrt meselesi gibi \u00f6nemli bir konuda ne yazd\u0131\u011f\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Memleketimden \u0130nsan Manzaralar\u0131\u2019nda ve di\u011fer eserlerinde kad\u0131n meselesi, dil ve etnik konular a\u00e7\u0131s\u0131ndan bug\u00fcn sorunlu say\u0131labilecek ifadeler bulunur. \u00d6rne\u011fin eril dil kullan\u0131m\u0131 ya da baz\u0131 halklara dair ifadeler ele\u015ftirilir. \u00c7erkez Ethem\u2019e \u2018hain\u2019 denmesi gibi \u00f6rnekler tart\u0131\u015fma konusudur.\u201d<\/p>\n
\u201cBuna ra\u011fmen Naz\u0131m yine bizim \u015fairimizdir. Eksikleriyle birlikte de\u011ferlendirmek gerekir. Marksistler var olduk\u00e7a onun \u015fiiri de var olacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u201cNaz\u0131m Hikmet, T\u00fcrkl\u00fck meselesinde resmi g\u00f6r\u00fc\u015fe yak\u0131n durmu\u015ftur; kendini T\u00fcrk \u015fairi olarak tan\u0131mlar. \u00c7ocukluk y\u0131llar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fiirler T\u00fcrk\u00e7\u00fc-\u0130slamc\u0131 temalar ta\u015f\u0131r. Ailesi pa\u015fa k\u00f6kenlidir; farkl\u0131 milletlerden atalar\u0131 vard\u0131r. Bedirhan karde\u015flerle s\u00fct karde\u015fli\u011fi gibi ilgin\u00e7 aile ba\u011flar\u0131 da bulunur. Bu karma\u015f\u0131k k\u00f6kenler onun kimlik meselesine bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 da etkilemi\u015f olabilir.\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130ki \u015fair aras\u0131ndaki benzerlikler de dikkat \u00e7ekicidir: \u0130kisi de farkl\u0131 Osmanl\u0131 vilayetlerinde (Naz\u0131m Selanik\u2019te, Cegerxw\u00een Suriye Amude\u2019de) birbirine yak\u0131n tarihlerde do\u011fmu\u015f; ikisi de kom\u00fcnizme sevdal\u0131d\u0131r. \u0130kisi de vatans\u0131z kalm\u0131\u015f, bask\u0131 ve tehdit alt\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f, cezaevinde bulunmu\u015f; ikisi de s\u00fcrg\u00fcnde (Naz\u0131m Moskova\u2019da, Cegerxw\u00een Stockholm\u2019de) ya\u015famlar\u0131n\u0131 yitirmi\u015ftir. \u0130lk \u015fiirleriyle sonraki \u015fiirleri aras\u0131nda belirgin fark vard\u0131r; politik kimlik edinmeleriyle \u015fiirlerinin niteli\u011fi de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Ancak bu de\u011fi\u015fim ulusal kimliklerinin ink\u00e2r\u0131 bi\u00e7iminde de\u011fil; tersine ulusal kimliklerine sahip \u00e7\u0131karken s\u0131n\u0131fs\u0131z ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcz bir d\u00fcnya \u00f6zlemini \u015fiirlerine yans\u0131tmalar\u0131 \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. \u0130kisi de sosyalist ger\u00e7ek\u00e7i ve enternasyonalisttir.\u201d<\/p>\n
\u201cFarkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 da unutmamak gerekir. Naz\u0131m\u2019\u0131n dedeleri pa\u015fad\u0131r; iki taraftan da pa\u015fa torunudur. Annesi Frans\u0131zca bilen bir ressamd\u0131r; aile aristokrat bir yap\u0131ya sahiptir. Duygular\u0131 ve arzular\u0131 d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck ve do\u011frudand\u0131r; yedi e\u015fi ve tek \u00e7ocu\u011fu vard\u0131r. Cegerxw\u00een ise yoksul, okur-yazar olmayan bir anne baban\u0131n \u00e7ocu\u011fudur. Medrese e\u011fitimi g\u00f6rm\u00fc\u015f, sufi-tasavvufi bir k\u00fclt\u00fcr ve hayat tarz\u0131ndan gelmi\u015ftir; bu etki ilk \u015fiirlerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. K\u00fcrt\u00e7e hi\u00e7bir zaman devlet dili olmam\u0131\u015f; a\u011fal\u0131k, beylik ve \u015feyhlik d\u00fczeni alt\u0131nda dili de bask\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Buna tepki olarak anadilini geli\u015ftirmesi ancak ki\u015fisel \u00e7aba ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur. K\u0131rk be\u015f ya\u015flar\u0131ndayken Suriye Kom\u00fcnist Partisi ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015f; ya\u015fam\u0131 boyunca mutlaka bir kom\u00fcnist yap\u0131 i\u00e7inde yer alma iste\u011fi ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. 1961 y\u0131l\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e gramer kitab\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015f, dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapm\u0131\u015f ve e\u011fitim vermi\u015ftir. Bir di\u011fer \u00f6nemli fark da Cegerxw\u00een\u2019in tek e\u015fi ve yedi \u00e7ocu\u011funun olmas\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u201cSonu\u00e7 olarak Naz\u0131m ve Cegerxw\u00een\u2019in varl\u0131klar\u0131, yazd\u0131klar\u0131, yapt\u0131klar\u0131 ve ya\u015famlar\u0131 \u2014 ele\u015ftirilebilir yanlar\u0131 bulunsa da \u2014 kararl\u0131 duru\u015fun ve umudun \u00f6rnekleri olarak bug\u00fcn de ya\u015famaya devam etmektedir.\u201d<\/p>\n
(*) Hayri K.Yetik\u2019in konu\u015fma \u00f6zetidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130mece Dostluk Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi\u2019nde 21 \u015eubat Cumartesi g\u00fcn\u00fc d\u00fczenlenen \u201cTango ile Govend: Naz\u0131m Hikmet ile Cegerxwin\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6yle\u015fimizin anlat\u0131c\u0131s\u0131 ve konu\u011fu, Tango ile Govend \/ Naz\u0131m ile Cegerxwin kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Hayri K. Yetik oldu. S\u00f6yle\u015fiye ge\u00e7meden \u00f6nce derne\u011fimiz ad\u0131na G\u00fcnseli Kaya s\u00f6z ald\u0131; konuk yazar\u0131m\u0131za ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lara te\u015fekk\u00fcr etti. Etkinli\u011fin 21 \u015eubat\u2019a denk gelmesi … <\/p>\n